Web’i yaratan laboratuarlar, şimdi de dünya çapındaki binlerce bilim adamını büyük patlama ile ilgili bilgileri analiz etmek üzere bir araya getiriyor.

İsviçre’deki CERN tesislerinde yer alan dünyanın en büyük parçacık fiziği laboratuarında, aynı zamanda Worldwide Web’in (www) yaratıcısı olan bilim adamları eylülün son haftasında yaptıkları deneylere ait verileri tartışmak üzere dünya çapındaki binlerce bilim adamını bir araya getiren bir networkü (Grid - Izgara) hizmete soktular.

Açılımı Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi olan CERN’deki network ile 33 ülkeden yaklaşık 7,000 bilim insanı geçtiğimiz ay başlayan ve maddenin doğasını ortaya çıkartmaya yönelik parçacık çarpıştırma deneyine ilişkin verileri analiz etmek üzere bir araya gelmiş oluyorlar.

Evrenin başlangıcı hakkında bir takım bilgiler vermesi olası olan deney 10 Eylül tarihinde başlamıştı ve dokuz gün sonrasında 27 kilometrelik CERN Large Hadron Collider’da (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı – LHC) meydana gelen bir helyum sızıntısı nedeniyle deneylere ara verilmişti.

Önümüzdeki yıl deneye tekrar başlandığında CERN’in dünya genelinde 140 enstitüde 100.000’den fazla işlemciyi birbirine bağlayan bilgisayar ağı sayesinde deneyde yer alan fizikçiler gerçek zamanlı verilere erişebilecekler.

Dünya genelindeki LHC Bilgisayar Ağı projesinin lideri olan Ian Bird hızla dağıtılan süper-bilgisayarın LHC projesi için yaratıldığını ancak bilim dünyasında pek çok çalışmada kullanım alanı olduğunu söyledi.

Bird “Pek çok araştırmacı ve proje bu gelişmeden yararlanmaya başladılar bile,” diyor. “Grid sayesinde büyük veri yığınlarını işleme ve analiz yeterlilikleri gerektiren pek çok bilim alanı artık kullanılabilir hale gelmiş durumda.”

Tarihte gerçekleştirilen en büyük bilimsel deneye ait verilerin büyüklüğünü anlamak oldukça zor.

LHC deneyinde Fransa-İsviçre sınırının 100 metre kadar altında yer alan 27 km uzunluğundaki tünelde aksi istikametlerde proton ışınları gönderiliyor.

LHC tam kapasiteyle çalıştığında saniyede 600 milyon proton çarpışması gerçekleştirecek ve saniyede 40 milyon veri akışı olacak.

Bu veriler ise yer altında yer alan ve en büyüğü 4 katlı bir bina büyüklüğünde olan devasa dedektörler tarafından ayrıştırılacak ve saniyede 100 çarpışma verisi süzülecek.

Deneye ait veri akışı saniyede 700 megabyte civarında olacak ki bu da yıllık 15 milyon gigabyte’a tekabül edecek ve 10-15 yıl devam edecek. Bu veri akışının büyüklüğünü başka bir dille ifade etmek gerekirse deney esnasında bir senede yaklaşık 3 milyon DVD’yi dolduracak veya üst üste dizildiklerinde Everest’ten daha yüksek bir CD yığını oluşturacak bir veri akışı söz konusu diyebiliriz.

CERN sözcüsü James Gillies bir basın toplantısı esnasında “Bu miktarda veriyi analiz edebilmek için sadece pek çok hesap yapmaya değil aynı zamanda yeni bir bilgisayar paradigmasına ihtiyaç duyulacaktır. İşte biz de bunun için Grid’i oluşturduk ve bunu kutlamak için buradayız,” diyordu.

Tıpkı CERN’de 1990 yılında icat edilen Worldwide Web’in kullanıcılara Internet üzerinden bilgi erişimi imkanı sunması gibi, Grid ile oluşturulan bilgisayar ağı da veri depolama kapasitesi ve veri işleme gücü gibi hesaplama kaynaklarını birbirine bağlayabiliyor.

CERN LHC deneyi için gereken ve bilim insanlarının atom-altı parçacıkları gözlemlemesine ve yerçekimi ve maddenin doğasına ilişkin bilgi edinmelerini sağlayacak olan bilgisayar hesap kapasitesinin yalnızca yüzde 10’una sahip. Geri kalan yüzde 90’ı ise Grid adlı bilgisayar ağı sağlayacak.